Breaking NewsSPIRITUALTELANGANAWEB SPECIAL
Trending

తెలంగాణ కుంభమేళా సమ్మక్క, సారలమ్మ జాతర

ఫిబ్రవరి 5వ తేదీ నుండి 8వతేదీ వరకు ప్రపంచంలో అతి పెద్ద గిరిజన జాతర

 ప్రతీ రెండేండ్ల కోసారి మాఘమాసం వచ్చిందంటే చాలు. ములుగు జిల్లాలోని తాడ్వాయి మండలం యావత్తూ జనసంద్రగా మారిపోతుంది. నిజానికి అది పెద్ద ఊరు కాదు, చెప్పుకోదగ్గ పట్ణణమూ కాదు. అదొక కీకారణ్యం. అక్కడక్కడ కొన్ని ఇండ్లు తప్ప పెద్దగా జనం లేని కారడవి. ప్రతి రెండు ఏండ్లకొకసారి అక్కడో మహానగరం వెలుస్తుంది. అక్కడి నిశ్శబ్దాన్ని ఛేదిస్తూ జనసంద్రం ఆవిర్భవిస్తుంది. అది కూడా మాఘశుద్ధ పౌర్ణమి రోజు నుంచి మూడు రోజులు మాత్రమే.అదే మేడారం జాతర. మేడారం సమ్మక్క, సారలమ్మ జాతర 2020 ఫిబ్రవరి 5వ తేదీ నుండి 8వతేదీ వరకు జరుగనున్నది. తెలంగాణా కుంభమేళగా, ప్రపంచంలో అతి పెద్ద గిరిజన జాతరగా పేరొందిన ఈ జాతరకు కోటిమందికి పైగా జనం హాజరవుతారని అంచనా.

 

ఏటా మాఘమాసంలో నాలుగురోజులపాటు జరిగే  సమ్మక్క- సారక్క జాతర ఈ నెల 5నుండి ప్రారంభం కానుంది. కన్నెపల్లిలో కొలువైన సారలమ్మను మేడారానికి తీసుకురావడంతో ఈ జాతర ఆరంభం అవుతుంది. సమ్మక్కను గద్దెకు చేర్చడం, మొక్కులు తీర్చుకోవడం, తరువాత దేవతలు వనప్రవేశం చేయడంతో జాతర ముగుస్తుంది. గిరిజనులు తమ గుండెల్లో గుడి కట్టుకుని కొలుచుకునే వనదేవతల జాతర గిరిజన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలతో జరుగనున్నది. ఈ జాతరకు దాదాపు 900 ఏండ్ల చరిత్ర ఉంది.

ఎవరీ సమ్మక్క?

13వ శతాబ్దంలో ఒకసారి ఇక్కడి కోయదొరలు వేటకని వెళ్లినప్పడు ఒక పుట్ట మీద కేరింతలు కొడుతూ కనిపించిన పాపకే సమ్మక్క అని పేరు పెట్టి పెంచుకున్నారు. సమ్మక్క వారికి పుట్ట మీద కనిపించే సమయంలో చుట్టూ పులులూ, సింహాలూ ఆమెకు రక్షణగా నిలవడం చూసి ఆమెని దైవాంశ సంభూతురాలిగా భావించారు.  సమ్మక్క హస్తవాసి వారి నమ్మకాన్ని తరచూ రుజువు చేసేది. ఆమె చేత్తో ఆకుపసరు ఇస్తే ఎలాంటి రోగమైనా ఇట్టే నయమైపోయేదట.సమ్మక్కకి యుక్తవయసు రాగానే ఆమెను మేడారాన్ని పాలించే పగిడిద్దరాజుకి ఇచ్చి ఘనంగా వివాహం చేశారు.  వారిరువురికీ జంపన్న, సారక్క, నాగులమ్మ అని ముగ్గురు పిల్లలు. ఒక దశలో మేడారం మళ్లీ కరువు కోరలలో చిక్కుకుపోయింది. మరోవైపు ఏటా తనకి కట్టాల్సిన కప్పాన్ని పంపమంటూ ఓరుగల్లు రాజైన ప్రతాపరుద్రుడు ఆదేశిస్తాడు. కరువు వల్ల తాను కప్పాన్ని కట్టలేనని పగిడిద్దరాజు ఎంతగా వేడుకున్నా లాభం లేకపోయింది. కప్పం కట్టలేకపోతే పోరు తప్పదని హెచ్చరించాడు. అలా యుద్ధం ప్రారంభమైంది.కాకతీయుల చేతిలో పగిడిద్దరాజు కన్నుమూశాడు. భర్త మరణవార్తను వినగానే సారక్క తన పిల్లలు, అల్లుడు గోవిందరాజుతో కలిసి యుద్ధంలోకి దూకింది. కాకతీయిలు సమ్మక్క-సారక్కల మీద విరుచుకుపడి బాణాలను సంధించారు. సారక్క అక్కడికక్కడే ప్రాణాలు విడిచింది. సమ్మక్క మాత్రం నడుచుకుంటూ చిలకలగుట్ట పైకి వెళ్లి మాయమైంది. సమ్మక్కను వెంబడిస్తూ వెళ్లిన వారికి ఆమె అగుపించలేదు.అక్కడ ఒక చెట్టు కింద కుంకుమభరిణె కనిపించింది. సమ్మక్కే ఆ కుంకుమభరిణగా మారిపోయిందని భక్తుల నమ్మకం.

కథ-2

12-13వ శతాబ్దంలో నాటి కరీంనగర్ జిల్లా నేటి జగిత్యాలజిల్లాలో ఉన్న పొలవాస (పోలాస)ను పరిపాలించే గిరిజన దొర మేడరాజు. తన ఏకైక కుమార్తె సమ్మక్కను మేనల్లుడైన మేడారంను పాలించే పగిడిద్ద రాజుకు ఇచ్చి వివాహం చేస్తారు. ఈ పుణ్య దంపతులకు సారలమ్మ, నాగులమ్మ, జంపన్న అనే ముగ్గురు సంతానము.ఇదిలా ఉంటే కాకతీయల మొదటి ప్రభువు ప్రతాప రుద్రుడికి రాజ్య విస్తరణ చేయాలనే కోరిక అమితంగా ఉండేది. అలా గిరిజన దొర మేడరాజు పాలించే పొలవాసపైకి దండెత్తుతాడు. ఈ దండయాత్రలో ప్రతాపరుద్రుడి దాడితట్టుకోలేని మేడరాజు మేడారం పారిపోయి అజ్ఞాతవాసం గడుపుతుంటాడు.ఇక మేడారాన్ని పాలించే కోయరాజు పగిడిద్దరాజు కాకతీయుల సామంతుని గా ఉంటూ కరువు కాటకలతో పన్నుచెల్లించలేకపోతాడు. దీంతో తన ప్రధానమంత్రి యుగంధరుడితో సహా మాఘశుద్ధ పౌర్ణమి రోజున మేడారంపై దండెత్తుతాడు. సంప్రదాయ ఆయుధాలు ధరించి పగిడిద్ద రాజు, సమ్మక్క, సారక్క, నాగమ్మ, జంపన్న, గోవింద రాజులు గెరిల్లా యుద్ధాన్ని ప్రారంభించి వీరోచితంగా పోరాటం చేస్తారు. కాని కాకతీయ సేనల ధాటికి తట్టుకోలేక మేడరాజు, పగిడిద్ద రాజు, సారలమ్మ, నాగులమ్మ, గోవింద రాజులు మరణిస్తారు. పరాజయ వార్త విన్న జంపన్న సంపెంగ వాగులో దూకి ఆత్మహత్యకు పాల్పడుతాడు. అప్పటి నుండి సంపెంగవాగు జంపన్న వాగుగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక సమ్మక్క గాయాలతో చిలుకుల గుట్టపైకి వెళ్లి మాయమవుతుంది. ఆమెను వెంబడిస్తూ వెళ్లిన కోయవారికి నెమలినార చెట్టుకింద కుంకుమభరిణ కనిపిస్తుంది. ఆ భరిణనే సమ్మక్కగా భావించి పూజలు చేస్తారు.

మండ మెలగడం

మేడారం జాతర ప్రారంభానికిముందు నిర్వహించే మండమెలిగే పూజా కార్యక్రమం ఆదివాసీలు అనుసరించే సంప్రదాయంలో ఒకటి. ఇది జాతరకు పూర్వం చేసే కార్యక్రమం. దీనినే గుడివిప్పడం అంటారు. దీనితోనే గిరిజన పూజారులు జాతర నిర్వహణకు శ్రీకారం చుడుతారు. ఈ నెల 5న ప్రారంభమయ్యే జాతర ప్రారంభ సూచనగా పూజారులు మండమెలిగెను జరుపుతారు. బయ్యక్కపేటలోని సమ్మక్క గుడిని శుభ్రం చేసి అలంకరించుకోవడాన్ని ముహూర్తంగా నిర్ణయించుకుంటారు. ఉదయమే పూజారులు గుడిని శుభ్రం చేసి ముగ్గులతో అలంకరిస్తారు. అమ్మవారిని ఘనంగా కొలుస్తారు. యాటను బలి ఇస్తారు. ఒక కోడిపిల్లను కోసి గ్రామ పొలిమేరల్లో కడుతారు.

జాతర ఇలా

నిజమైన జాతర జరిగేది నాలుగు రోజులే అయినప్పటికీ గిరిజనులు పదిరోజుల ముందునుంచే జాతర ఏర్పాట్లు చేస్తారు. వేర్వేరు ప్రాంతాల నుంచి దేవతామూర్తులను తీసుకురావడంతో జాతర ప్రారంభైనట్లు. జాతర మొదటి రోజున మేడారానికి దాదాపు మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలోని కన్నెపల్లి నుంచి సారలమ్మ బయలుదేరి వస్తుంది. సారలమ్మను వెదురుకర్ర రూపంలో గద్దెకు తీసుకువస్తారు. కన్నెపల్లి నుంచి సారలమ్మను తీసుకువచ్చే సమయంలో ఊరినుంచి మొదలు ఊరిచివరి వరకు భక్తులు తమ కోరికలు తీరాలని వేడుకుంటూ సాష్టాంగ పడుతారు. పూజారి వారిపైనుంచి నడుచుకుంటూ వస్తారు.  సారలమ్మకు ఆరుగురు పూజారులుంటారు. అందరూ కాకా వంశస్తులే. సారలమ్మ మేడారంలోని గద్దెకెళ్ళే రోజు ఉదయం పది పదిన్నరలోపు అయిదుగురు ఆడపిల్లలతోమేడారంలోని సారలమ్మ గద్దెను కడిగిస్తారు. నిజానికి సారలమ్మ కన్నెపల్లి దేవత కాదు. ఆమె దొడ్ల అనే ఊరులో ఉండే దేవత. అక్కడే మొదట్లో పండగ చేసేవారు. దొడ్లలో ఉన్నట్లే సారలమ్మను పూజించే వంశస్తులు కన్నెపల్లిలోనూ ఉండేవారు. దొడ్లలో తరచుగా వరదలు రావడం, ఇతర కారణాల వల్ల ఆమెను కన్నెపల్లికి తీసుకువచ్చారు. అప్పటి నుంచి కన్నెపల్లిలోనే సారలమ్మను పూజిస్తున్నారు. ఆమెతోపాటు జాతరకు రెండు రోజుల ముందు కొత్తగూడ మండలం, పోనుగుండ్లలోని మరో పూజారి బృందం పగిడిద్దరాజుతో బయలు దేరుతుంది. పగిడిద్దరాజుతో మేడారం జాతరకున్న సంబంధం కూడా దాదాపు ఇంతేనంటున్నారు. కామారం నుంచి పగిడిద్దరాజును తీసుకువస్తారు. 2006 నుంచే పగిడిద్దరాజును కామా రం నుంచి సారలమ్మ భర్త  గోవిందరాజులను ఏటూరు-నాగారం దగ్గరి కొండాయి గ్రామం నుంచి కాక వంశస్తులు తీసుకువస్తారు. మేడారానికి అడవి మార్గంగుండా సుమారు పదికిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తే కొండాయి గ్రామం వస్తుంది. అక్కడ నాగులమ్మ, గోవిందరాజుల దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు ఈ రెండు దేవాలయాలు గుడిసెలే. అయితే ఇప్పుడు ప్రభుత్వం గోవిందరాజులుకు గుడిని కట్టించింది. ఇక్కడ ఓ ఆసక్తికరమయిన సంగతి చెప్తారు కొండాయి గ్రామస్తులు. గోవిందరాజులుకు, సమ్మక్కకు కలిపి జాతర చేసే ముచ్చటే మొదట్లో లేదు. ఎవరి జాతర వారిదే. అయితే 1970లలో మేడారంలో పశువులు, మనుషులు జబ్బుల పాలయ్యారు. దీంతో కొంతమంది మేడారం కోయవారు కొండాయి వచ్చి గోవిందరాజుల్ని మేడారం జాతర సందర్భంగా అక్కడికి తీసుకురమ్మని కోరారు. ఇట్లా కోయపల్లెల్లో అనారోగ్య సమస్యలు, అశుభాలు జరుగుతున్నప్పుడు పక్క ఊళ్ళ గ్రామదేవతలను ఆహ్వానించడం పరిపాటే. అప్పటినుంచి ప్రతి మేడారం జాతరకు గోవిందరాజులును అక్కడికి తీసుకుపోయి జాతర అనంతరం తిరిగి తీసుకువస్తున్నారు. రెండవ రోజున చిలుకలగుట్టలో భరిణె రూపంలో ఉన్న సమ్మక్కను వెదురుబొంగుతో చేసిన మెంటెలో గిరిజనులు తయారు చేసిన కుంకుమ వేసి దాన్ని తీసుకువచ్చి గద్దెపై ప్రతిష్టిస్తారు. దేవతలు గద్దెలపై ప్రతిష్టించే సమయంలో భక్తులు పూనకంతో ఊగిపోతారు. మూడవ రోజున అమ్మవార్లు ఇద్దరు గద్దెలపై కొలువు తీరుతారు. నాలుగవ రోజు సాయంత్రం ఆవాహన పలికి దేవతలను ఇద్దరినీ తిరిగి యథా స్థానానికి తరలిస్తారు. వంశపారంపర్యంగా వస్తున్న గిరిజనులే పూజార్లు కావడం ఈ జాతర ప్రత్యేకత. తమ కోర్కెలు తీర్చమని భక్తులు అమ్మవార్లకు కొబ్బరికాయలూ,బెల్లం బుట్టాలూ కుప్పలు కుప్పలుగా సమర్పించుకుంటారు. లెక్కలేని సంఖ్యలో కోళ్ళూ, గొర్రెలూ సమ్మక్క తల్లికి నైవేద్యంగా సమర్పించుకుంటారు. నిలువెత్తు బంగారం (బెల్లం), తలవెంట్రుకలూ ఇచ్చి జంపన్న వాగులో మునిగి సల్లగ జూడు సమ్మక్కతల్లీ అని మొక్కుకుంటా రు. ఈ జాతరకు తెలంగాణా నుండే కాకుండా మధ్యప్రదేశ్, చత్తీస్‌ఘడ్, మహారాష్ట్ర, ఒరిస్సా, రాజస్థాన్, జార్ఖండ్ రాష్ర్టాలనుండి కోటికి పైగా ప్రజలు వస్తారు. ఈ జాతర యునెస్కో గుర్తింపు పొందింది. 1996 నుంచి జాతరను రాష్ట్రప్రభుత్వం అధికారికంగా నిర్వహిస్తున్నది. అయితే జాతీయ పండుగగా గుర్తించాలని రాష్ట్రం చాలాకాలంగా కేంద్రాన్ని కోరుతున్నది.

మొక్కులు ఇవి

జంపన్నవాగులో స్నానాలు చేసి శరణాలు చెబుతూ వాగుకి పసుపు కుంకుమలతో పూజలు చేస్తారు. కోరికలు తీరితే ఎడ్లబండ్లు కట్టుకువస్తామనీ, అమ్మవారి రూపంలో వస్తామనీ ఒడిబియ్యం (కొత్తబట్టలో పసుపు కుంకుమ కలిపిన బియ్యం పోసి, వాటిల్లో ఎండిన కొబ్బరి కుడుకలు, రెండు రవిక ముక్కలు, రెండు పోకవక్కలు, ఖర్జూరాలు వేసి నడుముకి కట్టుకుంటారు), ఎదురుకోళ్లు(కోళ్లను గాల్లోకి ఎగరేయడం), గాజులూ, రవికెలు సమర్పించడం, లసిందేవమ్మ మొక్కు(గుర్రం ఆకారపు తొడుగును మొహానికి కట్టుకుని వచ్చి దాన్ని అమ్మకి సమర్పించడం), నిలువెత్తు బంగారం(బెల్లం) సమర్పించుకుంటామని మొక్కుకుని, అంతకు తూగే బెల్లానికి ఇంటి దగ్గరే పూజలు చేసి తీసుకురావడం, మేకపోతులూ కోళ్లూ బలివ్వడం, తలనీలాలివ్వడం, కోడెను సమర్పించడం. ఇలా రకరకాల మొక్కుబడులు చెల్లిస్తారు.